در شمال‌شرقی تهران و در منطقه لویزان، دانشگاهی با مأموریتی ویژه در نظام آموزش عالی کشور فعالیت می‌کند که محور اصلی فعالیت آن تربیت دبیران متخصص، توانمند و کارآمد برای نظام آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران است؛ دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی. این دانشگاه در کنار دانشگاه فرهنگیان، یکی از مراکز اصلی تربیت نیروی انسانی مورد نیاز آموزش‌وپرورش کشور به شمار می‌رود و سابقه شکل‌گیری آن به بیش از یک قرن تجربه در حوزه تربیت معلم بازمی‌گردد.
دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی با تمرکز ویژه بر آموزش‌های فنی و مهندسی، مهارت‌آموزی و تربیت دبیران متخصص، جایگاه متفاوتی در میان دانشگاه‌های کشور دارد. ترکیب آموزش نظری با فعالیت‌های عملی، کارگاهی و آزمایشگاهی، این دانشگاه را به یکی از مراکز اصلی تربیت نیروی انسانی برای هنرستان‌ها و آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای کشور تبدیل کرده است.
تاریخچه و جایگاه علمی
پایه شکل‌گیری دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی به سال ۱۳۵۹ بازمی‌گردد؛ زمانی که با ادغام انستیتوهای تکنولوژی تهران، «مرکز آموزش عالی فنی انقلاب اسلامی» شکل گرفت. مأموریت اولیه این مجموعه، آموزش نیروی انسانی فنی و ارائه دوره‌های کاردانی بود و در ادامه مجوز برگزاری دوره‌های کارشناسی ناپیوسته دبیر فنی نیز به آن اعطا شد.
در سال ۱۳۷۲، با تأیید دفتر گسترش آموزش عالی، ساختار این مجموعه به «دانشکده تربیت دبیر فنی و حرفه‌ای» ارتقا پیدا کرد و پذیرش دانشجو در دوره‌های کارشناسی از طریق آزمون سراسری آغاز شد.
مرحله مهم دیگری از توسعه این مجموعه در سال ۱۳۷۶ رقم خورد. در این سال، با ادغام «مرکز آموزش عالی» و «دانشکده تربیت دبیر فنی و حرفه‌ای» و با تصویب وزارت فرهنگ و آموزش عالی و تأیید شورای عالی انقلاب فرهنگی، مجموعه مذکور به دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی ارتقا یافت و نام آن به افتخار شهید محمدعلی رجایی، رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران، انتخاب شد.
معرفی دانشگاه شهید رجایی در یک نگاه
مشخصات کلی
- سال آغاز فعالیت: ۱۳۵۹
- سال ارتقا به دانشگاه: ۱۳۷۶
- نوع: دانشگاه دولتی – مأموریت‌محور
- مأموریت ملی: تربیت دبیران فنی و متخصص برای وزارت آموزش و پرورش
- مکان: تهران، منطقه لویزان
- مساحت کنونی: ۱۵ هکتار
- فضای ساختمانی: بیش از ۵۰٬۰۰۰ مترمربع شامل فضاهای آموزشی، آزمایشگاهی، کارگاهی، رفاهی، فرهنگی و ورزشی
- خوابگاه‌ها: ۷ سرای دانشجویی
- ساختار علمی: ۹ دانشکده، یک پژوهشکده، مرکز آموزش‌های آزاد و مرکز آموزش‌های الکترونیکی
- جایگاه ملی: تنها دانشگاه کشور با مأموریت تخصصی تربیت دبیر فنی
جایگاه راهبردی دانشگاه
دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی به دلیل مأموریت تخصصی خود در زمینه تربیت دبیران فنی، جایگاهی متمایز در ساختار آموزش عالی کشور دارد. مأموریت این دانشگاه با نیازهای وزارت آموزش‌وپرورش و به‌ویژه توسعه نیروی انسانی مورد نیاز هنرستان‌ها و شاخه‌های فنی‌وحرفه‌ای پیوند مستقیم دارد.
ترکیب آموزش‌های نظری و دانشگاهی با مهارت‌آموزی تخصصی، کارگاه‌های حرفه‌ای، آزمایشگاه‌های مجهز و ارتباط با مدارس و مراکز آموزشی فنی، زمینه‌ای فراهم کرده است تا دانشگاه نقش مهمی در تربیت نیروی انسانی متخصص برای آموزش‌های فنی و مهارتی کشور ایفا کند.
دانشکده‌ها و ساختار آموزشی
دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی دارای دانشکده‌ها و مراکز آموزشی تخصصی در حوزه‌های مهندسی، علوم پایه، علوم انسانی، علوم ورزشی و هنر است و طیف متنوعی از رشته‌های مورد نیاز نظام آموزشی کشور را پوشش می‌دهد.
دانشکده‌ها
۱. دانشکده مهندسی برق
۲. دانشکده مهندسی مکانیک
۳. دانشکده مهندسی عمران
۴. دانشکده مهندسی کامپیوتر
۵. دانشکده مهندسی مواد و ساخت
۶. دانشکده علوم پایه
۷. دانشکده تربیت‌بدنی
۸. دانشکده علوم انسانی و اجتماعی
۹. دانشکده هنر و معماری
پژوهشکده دانشگاه
- پژوهشکده تعلیم‌وتربیت فنی و مهندسی
سایر مراکز آموزشی
- مرکز آموزش‌های آزاد
- مرکز آموزش‌های الکترونیکی و از راه دور
رشته‌های دانشگاه در مقاطع مختلف، متناسب با نیازهای آموزشی کشور و ظرفیت‌های مصوب دانشگاه ارائه می‌شوند. در پذیرش‌های اخیر، حوزه‌هایی مانند مهندسی برق، مهندسی عمران، مهندسی کامپیوتر، مهندسی مکانیک، مهندسی مواد و متالورژی، مهندسی ساخت و تولید، مهندسی معماری، شیمی محض، ریاضیات و کاربردها، فیزیک و علوم ورزشی در میان رشته‌های ارائه‌شده دانشگاه قرار داشته‌اند.
دانشجویان بین‌المللی و رشته‌های قابل پذیرش
با توجه به مأموریت خاص دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، وضعیت پذیرش دانشجویان بین‌المللی در این دانشگاه با دانشگاه‌های عمومی کشور تفاوت دارد. مأموریت اصلی دانشگاه، تربیت نیروی انسانی مورد نیاز نظام آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران است و ظرفیت اصلی پذیرش دانشجویان دوره روزانه به دانشجومعلمان اختصاص دارد.
در پذیرش‌های جدید نیز ورود دانشجو-معلمان از طریق سازوکار اختصاصی پذیرش دانشجو-معلم انجام می‌شود. برای سال ۱۴۰۵، آزمون اختصاصی پذیرش دانشجو-معلم دانشگاه‌های فرهنگیان و تربیت دبیر شهید رجایی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ برگزار شده و پذیرش بر اساس ضوابط مربوط به آزمون، گزینش و ارزیابی شایستگی معلمی صورت گرفته است.
بنابراین، پذیرش آزاد و عمومی دانشجویان بین‌المللی در تمام رشته‌های دانشگاه را نمی‌توان مانند دانشگاه‌های عادی دولتی فرض کرد و متقاضی خارجی باید پیش از اقدام، امکان پذیرش در رشته و مقطع موردنظر را از دانشگاه و مراجع رسمی مربوط به دانشجویان غیرایرانی استعلام کند.
با توجه به ساختار آموزشی دانشگاه، حوزه‌های تحصیلی اصلی که می‌توان برای متقاضیان خارجی از نظر وجود برنامه آموزشی بررسی کرد، عبارت‌اند از:
- مهندسی برق
- مهندسی مکانیک
- مهندسی عمران
- مهندسی کامپیوتر
- مهندسی مواد و متالورژی
- مهندسی ساخت و تولید
- مهندسی معماری
- شیمی
- ریاضیات و کاربردها
- فیزیک
- علوم ورزشی
- علوم انسانی و اجتماعی
- هنر و معماری
- رشته‌های مرتبط با آموزش و تربیت دبیر
با این حال، وجود یک رشته در ساختار دانشگاه به معنای وجود ظرفیت پذیرش دانشجوی بین‌المللی در آن رشته نیست. رشته‌های دارای ظرفیت، نوع پذیرش، زبان آموزش، شرایط علمی و مدارک مورد نیاز باید بر اساس آخرین اطلاعیه دانشگاه و مقررات وزارت علوم بررسی شوند.
امکانات و زیرساخت‌ها
دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی مجموعه‌ای از امکانات آموزشی، تخصصی و رفاهی را برای پشتیبانی از فعالیت‌های آموزشی و مهارتی دانشجویان در اختیار دارد:
- آزمایشگاه‌های تخصصی مهندسی در دانشکده‌های مختلف
- کارگاه‌های فنی و تخصصی برای آموزش مهارت‌های حرفه‌ای
- کتابخانه مرکزی و منابع علمی
- سالن‌های ورزشی و فضاهای ورزشی روباز
- ۷ سرای دانشجویی
- سالن‌ها و فضاهای فرهنگی، هنری و اجتماعات
- فضای سبز و محیط دانشگاهی مناسب در منطقه لویزان
- امکانات آموزشی و پژوهشی مرتبط با رشته‌های فنی و مهندسی
شهریه و بورسیه‌ها
دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی یک دانشگاه دولتی و مأموریت‌محور است و بخش اصلی ظرفیت دوره روزانه آن به دانشجومعلمان اختصاص دارد. در مقررات آموزشی دانشگاه نیز تصریح شده است که ظرفیت دوره روزانه برای دانشجویان متعهد خدمت به آموزش‌وپرورش در نظر گرفته شده و پذیرش دانشجوی روزانه آزاد در این دانشگاه انجام نمی‌شود.
در نتیجه، برای دانشجویان ایرانیِ دوره روزانه، ساختار مالی با دانشجویان شهریه‌پرداز متفاوت است. همچنین دانشگاه برای برخی دوره‌های نوبت دوم، شهریه دریافت می‌کند و مبالغ شهریه با توجه به مقطع و نوع دوره تعیین می‌شوند.
برای دانشجویان بین‌المللی، جدول رسمی و به‌روز شهریه ارزی دانشگاه به‌صورت عمومی منتشر نشده است؛ بنابراین ارقام زیر صرفاً به‌عنوان برآورد تقریبی برای متقاضیان خارجی ارائه می‌شوند و نباید به‌عنوان تعرفه قطعی دانشگاه در نظر گرفته شوند:
| مقطع تحصیلی | حدود شهریه سالانه برای دانشجویان بین‌المللی (دلار آمریکا) | توضیحات |
| کارشناسی | حدود ۱٬۵۰۰ تا ۳٬۰۰۰ دلار | برآورد تقریبی؛ پذیرش بین‌المللی باید به‌صورت موردی تأیید شود |
| کارشناسی ارشد | حدود ۲٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ دلار | برآورد تقریبی؛ وابسته به رشته و نوع پذیرش |
| دکتری تخصصی | حدود ۳٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ دلار | برآورد تقریبی؛ در صورت وجود ظرفیت پذیرش دانشجوی خارجی |
توجه: ارقام جدول به دلیل نبود تعرفه عمومی و رسمی شهریه دانشجویان بین‌المللی دانشگاه، تقریبی هستند. متقاضیان خارجی باید پیش از اقدام، امکان پذیرش و مبلغ دقیق شهریه را از واحد مربوط به امور بین‌الملل و پذیرش دانشگاه استعلام کنند. هزینه‌هایی مانند خوابگاه، بیمه، خدمات دانشجویی، اقامت و ویزا نیز ممکن است جداگانه محاسبه شوند.
در خصوص حمایت‌های مالی نیز دانشگاه از سازوکارهای رفاهی و وام‌های دانشجویی برای برخی گروه‌های دانشجویان برخوردار است؛ با این حال، بهره‌مندی دانشجویان بین‌المللی از این حمایت‌ها تابع مقررات مربوط به اتباع خارجی خواهد بود.
چشم‌انداز آینده دانشگاه
- تقویت جایگاه دانشگاه به‌عنوان قطب ملی تربیت دبیران فنی و مهارتی
- توسعه رشته‌ها و برنامه‌های آموزشی متناسب با فناوری‌های روز
- افزایش همکاری‌های علمی و آموزشی با وزارت آموزش‌وپرورش و صنایع مرتبط
- حرکت به سوی الگوی دانشگاه نسل سوم با تأکید بر مهارت‌آفرینی، نوآوری و اشتغال‌پذیری
- گسترش پژوهش‌های کاربردی در حوزه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای
- تقویت زیرساخت‌های آموزشی، آزمایشگاهی و کارگاهی متناسب با نیازهای جدید نظام آموزشی