دانشگاه پیام نور برون‌مرزی به‌عنوان بخش بین‌المللی یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های آموزش باز و از راه دور ایران، با تکیه بر هویت ایرانی–اسلامی، فعالیت خود را بر گسترش دسترسی به آموزش عالی، توسعه دانش، تقویت فضایل انسانی و تحقق عدالت آموزشی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی متمرکز کرده است. این مجموعه با رویکرد «یادگیری برای همه، در همه‌جا و در همه‌وقت»، امکان بهره‌مندی علاقه‌مندان خارج از ایران از نظام آموزشی دانشگاه پیام نور را فراهم می‌کند.
ساختار آموزشی دانشگاه پیام نور برون‌مرزی بر آموزش باز، نیمه‌حضوری و مجازی استوار است و از این طریق تلاش می‌کند ضمن توسعه حضور علمی ایران در عرصه آموزش از راه دور، زمینه تعاملات علمی و فرهنگی با کشورهای مختلف را نیز گسترش دهد. منابع آموزشی یکپارچه و شیوه برگزاری هماهنگ آزمون‌ها از ویژگی‌های اصلی نظام آموزشی پیام نور به شمار می‌رود.
تاریخچه و جایگاه علمی
دانشگاه پیام نور در سال ۱۳۶۷ خورشیدی تأسیس شد و در طول چند دهه فعالیت، شبکه گسترده‌ای از مراکز و واحدهای آموزش باز و از راه دور در ایران و خارج از کشور ایجاد کرده است. بر اساس اطلاعات پایگاه جهانی آموزش عالی، دانشگاه پیام نور یک دانشگاه دولتی و آموزش از راه دور است که علاوه بر شبکه داخلی، دارای مراکز برون‌مرزی نیز بوده است.
بخش برون‌مرزی دانشگاه با هدف گسترش آموزش عالی ایران در خارج از مرزهای کشور و پاسخگویی به نیاز فارسی‌زبانان و علاقه‌مندان به تحصیل در نظام آموزشی ایران شکل گرفته است. دانشگاه پیام نور در دوره‌هایی بیش از ۸۵۰ هزار دانشجو را تحت پوشش داشته و شبکه‌ای گسترده از مراکز آموزشی را ایجاد کرده است.
این دانشگاه همچنین در برخی منابع با جایگاه‌های بین‌المللی در حوزه آموزش باز و از راه دور معرفی شده است. با این حال، رتبه‌بندی‌های جهانی جدیدتر معیارهای متفاوتی دارند؛ برای نمونه، دانشگاه پیام نور در رتبه‌بندی Times Higher Education در سال ۲۰۲۶ در بازه ۱۵۰۱+ جهان قرار گرفته است.
دانشگاه پیام نور برون‌مرزی در یک نگاه
- سال تأسیس دانشگاه پیام نور: ۱۳۶۷
- نوع: دانشگاه دولتی با نظام آموزش باز، نیمه‌حضوری و از راه دور
- وابستگی: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران
- حوزه فعالیت: ارائه آموزش عالی به ایرانیان خارج از کشور و دانشجویان غیرایرانی
- سیستم آموزشی: آموزش باز، نیمه‌حضوری و مجازی
- زبان آموزش: عمدتاً فارسی؛ شرایط زبان با توجه به برنامه و مقررات پذیرش تعیین می‌شود
- شبکه دانشگاهی: بیش از ۵۰۰ مرکز و واحد در داخل کشور و مراکز برون‌مرزی
- مقاطع قابل پذیرش در مراکز بین‌المللی: کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری
- مخاطبان بین‌المللی: اتباع خارجی و ایرانیان مقیم خارج از کشور
- جایگاه جهانی: دانشگاهی بزرگ در حوزه آموزش باز و از راه دور با حضور بین‌المللی
رشته‌ها و مقاطع تحصیلی
دانشگاه پیام نور برون‌مرزی امکان تحصیل را در مقاطع مختلف آموزش عالی فراهم کرده و مراکز بین‌المللی آن در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو می‌پذیرند. با این حال، رشته‌های قابل ارائه در هر دوره به ظرفیت، مرکز محل تحصیل، مجوزهای آموزشی و فراخوان همان سال بستگی دارد.
حوزه‌های اصلی رشته‌هایی که در دانشگاه پیام نور و مراکز بین‌المللی آن قابل بررسی هستند عبارت‌اند از:
- علوم انسانی و علوم اجتماعی
- مدیریت و حسابداری
- حقوق
- روان‌شناسی و علوم تربیتی
- زبان و ادبیات
- علوم پایه
- مهندسی و فناوری
- کشاورزی و علوم زیستی
- هنر
- علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات
- رشته‌های میان‌رشته‌ای و کاربردی
در میان حوزه‌های علمی دانشگاه پیام نور، رشته‌هایی مانند شیمی، علوم زیستی، کشاورزی و جنگلداری، علوم کامپیوتر، مهندسی عمران، مهندسی برق، مهندسی مکانیک، مدیریت، حسابداری، حقوق، روان‌شناسی و زبان و ادبیات در منابع بین‌المللی دانشگاهی نیز ذکر شده‌اند.
فهرست نهایی رشته‌ها و گرایش‌های قابل پذیرش دانشجویان بین‌المللی باید بر اساس آخرین فراخوان مرکز امور بین‌الملل و ظرفیت اعلام‌شده برای هر مرکز بررسی شود.
دانشجویان بین‌المللی و رشته‌های قابل بررسی
دانشگاه پیام نور برون‌مرزی با هدف توسعه آموزش عالی ایرانی–اسلامی در خارج از کشور، پذیرش اتباع خارجی و ایرانیان مقیم خارج از کشور را در برنامه خود قرار داده است. مرکز امور بین‌الملل دانشگاه اعلام کرده است که مراکز بین‌المللی، در صورت داشتن ظرفیت پذیرش، اطلاعات مربوط به ثبت‌نام را از طریق کانال‌ها و پایگاه‌های رسمی دانشگاه منتشر می‌کنند. همچنین پذیرش در مراکز بین‌المللی در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری سابقه داشته است.
حوزه‌های تحصیلی قابل بررسی برای متقاضیان بین‌المللی عبارت‌اند از:
- علوم انسانی و علوم اجتماعی
- مدیریت و حسابداری
- حقوق
- روان‌شناسی و علوم تربیتی
- زبان و ادبیات
- علوم پایه
- مهندسی و فناوری
- کشاورزی و علوم زیستی
- هنر
- علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات
- سایر رشته‌هایی که در فراخوان سالانه مرکز امور بین‌الملل دارای ظرفیت پذیرش باشند
اهداف کیفی دانشگاه
- گسترش آموزش عالی با رویکرد ایرانی–اسلامی در خارج از مرزهای کشور
- فراهم کردن امکان دسترسی گسترده‌تر به آموزش عالی برای علاقه‌مندان و فارسی‌زبانان خارج از ایران
- ارتقای کیفیت آموزش‌های باز، نیمه‌حضوری و مجازی
- تقویت فعالیت‌های علمی و پژوهشی و فراهم کردن زمینه شکوفایی استعدادهای علمی
- توسعه فرهنگ علم‌گرایی، نوآوری، ابتکار و کارآفرینی
- تقویت تعامل علمی و فرهنگی میان ایران و سایر کشورها
- استفاده از فناوری‌های نوین برای توسعه آموزش از راه دور
- ارتقای جایگاه علمی و آموزشی ایران در حوزه دانشگاه‌های باز و آموزش از راه دور
اهداف کمی و برنامه‌های توسعه‌ای
- توسعه مراکز بین‌المللی دانشگاه در کشورهای مختلف
- افزایش سهم دوره‌های مجازی و آموزش‌های نیمه‌حضوری
- گسترش دسترسی دانشجویان خارج از کشور به خدمات آموزشی دانشگاه
- توسعه زیرساخت‌های آموزشی و پژوهشی
- افزایش ظرفیت فعالیت‌های علمی و پژوهشی در مراکز بین‌المللی
- تقویت حضور دانشگاه در شبکه‌ها و انجمن‌های بین‌المللی آموزش باز و از راه دور
دستاوردها و فعالیت‌های بین‌المللی
دانشگاه پیام نور طی سال‌های فعالیت خود همکاری‌هایی را با دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی خارج از کشور دنبال کرده است. از جمله همکاری‌های ذکرشده برای این دانشگاه می‌توان به ارتباطات علمی با دانشگاه‌های هند، مالزی و سوریه اشاره کرد. همچنین پیام نور در انجمن‌ها و شبکه‌های بین‌المللی مرتبط با آموزش باز و از راه دور حضور داشته است.
مهم‌ترین حوزه‌های فعالیت بین‌المللی دانشگاه عبارت‌اند از:
- همکاری و انعقاد تفاهم‌نامه‌های علمی با دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی سایر کشورها
- همکاری با دانشگاه رادیو و تلویزیونی چین
- همکاری با دانشگاه ایندیرا گاندی و دانشگاه جامع ملی اسلامی هند
- همکاری با دانشگاه چندرسانه‌ای و بین‌المللی اسلامی مالزی
- همکاری با دانشگاه‌های تشرین، افتراضیه و دمشق سوریه
- عضویت در انجمن آسیایی دانشگاه‌های باز
- مشارکت در شبکه‌ها و مجامع بین‌المللی آموزش باز و از راه دور
- عضویت در اتحادیه دانشگاه‌های جهان اسلام
امکانات و خدمات آموزشی
- دسترسی به منابع آموزشی و الکترونیکی دانشگاه پیام نور
- زیرساخت‌های آموزش مجازی و نیمه‌حضوری
- کتابخانه‌ها و منابع علمی دانشگاه
- مراکز و گروه‌های پژوهشی
- انجمن‌ها و کانون‌های علمی و فرهنگی
- خدمات مشاوره آموزشی و تحصیلی
- امکانات پشتیبانی برای دانشجویان بین‌المللی
- بسترهای لازم برای انجام فعالیت‌های پژوهشی و علمی
- برگزاری فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و فوق‌برنامه
دانشگاه پیام نور در کنار آموزش‌های رسمی، مجموعه‌ای از انجمن‌ها و فعالیت‌های علمی، فرهنگی و دانشجویی را نیز ارائه می‌کند و در ساختار دانشگاهی خود بیش از ۲۱ انجمن علمی دانشجویی را در منابع بین‌المللی معرفی کرده است.
زندگی دانشجویی در چارچوب آموزش برون‌مرزی
تحصیل در بخش برون‌مرزی دانشگاه پیام نور برای دانشجویانی طراحی شده است که به دنبال دسترسی به آموزش عالی ایران بدون الزام به حضور دائمی در محیط دانشگاه هستند. استفاده از آموزش مجازی و نیمه‌حضوری و انعطاف‌پذیری ساختار آموزشی می‌تواند این دانشگاه را برای دانشجویان شاغل، ایرانیان مقیم خارج از کشور و برخی متقاضیان بین‌المللی به گزینه‌ای قابل بررسی تبدیل کند.
از سوی دیگر، شرایط حضور فیزیکی، محل برگزاری کلاس‌ها و شیوه ارائه دروس ممکن است میان مراکز مختلف تفاوت داشته باشد؛ بنابراین متقاضیان باید شرایط مرکز موردنظر خود را در زمان پذیرش بررسی کنند.
شهریه و بورسیه‌ها
شهریه دانشجویان بین‌المللی دانشگاه پیام نور بر اساس مقطع، مرکز محل تحصیل، رشته، تعداد واحدهای انتخابی و مصوبات دانشگاه تعیین می‌شود. منابع مربوط به پذیرش بین‌المللی نشان می‌دهند که شهریه مراکز برون‌مرزی می‌تواند به‌صورت ارزی دریافت شود. برای نمونه، در یکی از دوره‌های اعلام‌شده برای دکتری مرکز بین‌الملل و شعبه امارات، شهریه ثابت هر نیمسال ۱۰۰۰ یورو و شهریه هر واحد نظری ۲۱۰ یورو اعلام شده بود؛ هزینه هر واحد عملی و هر واحد رساله نیز ۳۱۰ یورو تعیین شده بود.
با توجه به نبود جدول رسمی و به‌روز قابل استناد برای تمام مقاطع در منابع عمومی، ارقام زیر برآورد تقریبی هستند و برای اطلاع اولیه متقاضیان ارائه می‌شوند. برخی منابع آموزشی نیز شهریه تقریبی دانشگاه پیام نور را برای کارشناسی حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار، کارشناسی ارشد ۷۰۰ تا ۱۵۰۰ دلار و دکتری ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ دلار در سال برآورد کرده‌اند؛ با این حال، شهریه واقعی مراکز بین‌المللی می‌تواند بر اساس نرخ‌های ارزی و تعداد واحدها بالاتر باشد.
| مقطع تحصیلی | حدود شهریه سالانه (دلار) | توضیحات |
| کارشناسی | حدود ۱٬۰۰۰ تا ۲٬۰۰۰ دلار | برآورد تقریبی؛ وابسته به رشته، مرکز و تعداد واحدهای انتخابی |
| کارشناسی ارشد | حدود ۱٬۵۰۰ تا ۳٬۰۰۰ دلار | برآورد تقریبی؛ هزینه پایان‌نامه و تعداد واحدها می‌تواند مبلغ نهایی را تغییر دهد |
| دکتری تخصصی | حدود ۲٬۵۰۰ تا ۵٬۰۰۰ دلار | برآورد تقریبی؛ شهریه ثابت و هزینه واحدهای آموزشی و رساله در مبلغ نهایی مؤثر است |
توجه: ارقام جدول برای برآورد اولیه هستند و نرخ قطعی محسوب نمی‌شوند. شهریه مراکز بین‌المللی بر اساس مصوبات دانشگاه و مرکز محل تحصیل تعیین می‌شود و پرداخت شهریه نیز باید از مسیرهای رسمی دانشگاه انجام گیرد.
شرایط دریافت بورسیه، تخفیف شهریه یا کمک‌هزینه تحصیلی نیز به مقررات و فراخوان‌های مربوط به هر دوره بستگی دارد.
پذیرش دانشجو
پذیرش دانشجویان بین‌المللی و ایرانیان مقیم خارج از کشور در مراکز برون‌مرزی دانشگاه پیام نور بر اساس ضوابط دانشگاه، مقررات وزارت علوم، ظرفیت مرکز و شرایط اعلام‌شده در هر فراخوان انجام می‌شود. در برخی مراکز، پذیرش می‌تواند بر اساس سوابق تحصیلی انجام شود و در برخی دیگر شیوه پذیرش متفاوت باشد.
مدارک مورد نیاز
- مدارک تحصیلی مقاطع پیشین
- مدارک هویتی و گذرنامه
- عکس
- فرم درخواست پذیرش و ثبت‌نام
- مدارک مربوط به وضعیت اقامت، در صورت نیاز
- مدارک زبان یا احراز توانایی زبان فارسی، مطابق مقررات برنامه
- سایر مدارک اعلام‌شده در فراخوان پذیرش
دانشگاه پیام نور عمدتاً به زبان فارسی آموزش می‌دهد و در منابع بین‌المللی نیز برای دانشجویان خارجی، احراز توانایی زبان فارسی در بسیاری از برنامه‌ها مورد اشاره قرار گرفته است.
مراحل پذیرش
- بررسی رشته‌ها و مراکز دارای ظرفیت پذیرش
- ثبت درخواست از طریق سامانه یا مسیر رسمی اعلام‌شده دانشگاه
- بارگذاری و ارسال مدارک هویتی و تحصیلی
- بررسی سوابق آموزشی و شرایط علمی متقاضی
- انجام مراحل ارزیابی یا مصاحبه در صورت نیاز
- اعلام نتیجه پذیرش
- پرداخت شهریه و هزینه‌های مربوط
- تکمیل ثبت‌نام نهایی و آغاز دوره تحصیلی
چشم‌انداز و اهداف آینده
- گسترش حضور بین‌المللی دانشگاه پیام نور و توسعه مراکز آموزشی در خارج از کشور
- افزایش دسترسی دانشجویان بین‌المللی به آموزش‌های باز، مجازی و نیمه‌حضوری
- توسعه زیرساخت‌های دیجیتال و آموزشی برای ارائه خدمات علمی فرامرزی
- تقویت همکاری‌های علمی و فناوری با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی سایر کشورها
- افزایش فعالیت‌های پژوهشی و علمی دانشجویان بین‌المللی
- ارتقای جایگاه دانشگاه پیام نور در حوزه آموزش باز و از راه دور
- توانمندسازی منابع انسانی و توسعه خدمات آموزشی متناسب با نیاز دانشجویان خارج از کشور
- تقویت نقش دانشگاه در گسترش آموزش عالی ایران در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی