پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران یکی از مراکز تخصصی کشور در زمینه علوم شیمی و مهندسی شیمی است که با تمرکز بر توسعه دانش، فناوری و تربیت نیروی انسانی متخصص، نقش مهمی در پاسخ‌گویی به نیازهای پژوهشی و صنعتی ایران دارد. این پژوهشگاه وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است و فعالیت‌های آن طیف گسترده‌ای از تحقیقات بنیادی، توسعه‌ای و کاربردی را دربرمی‌گیرد. ارتباط با صنایع مختلف، اجرای پروژه‌های پژوهشی و تلاش برای تبدیل دستاوردهای علمی به فناوری‌های قابل استفاده از محورهای اصلی فعالیت این مجموعه به شمار می‌رود.
تاریخچه و جایگاه علمی
پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران در سال ۱۳۶۸ و بر اساس تصویب شورای گسترش آموزش عالی، با عنوان «مرکز پژوهش‌های شیمی و مهندسی شیمی ایران» آغاز به کار کرد. هدف اولیه از شکل‌گیری این مرکز، فراهم کردن امکانات لازم برای انجام تحقیقات در حوزه‌های گوناگون شیمی و مهندسی شیمی و بهره‌گیری علمی و فناورانه از منابع ارزشمند کشور، از جمله نفت، گاز، فلزات، کانی‌ها و گیاهان دارویی بود.
با گسترش فعالیت‌های پژوهشی و افزایش نیاز کشور به یک مرکز جامع در این حوزه، این مجموعه در اردیبهشت ۱۳۸۶ به سطح پژوهشگاه ارتقا یافت و فعالیت خود را با عنوان «پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران» ادامه داد.
یکی از طرح‌های مهم پژوهشگاه، ایجاد پردیس تحقیقاتی چیتگر در زمینی به وسعت ۱۶ هکتار بود. این پردیس شامل پژوهشکده‌های تخصصی، کتابخانه، آزمایشگاه‌ها، کارگاه‌ها، مرکز کامپیوتر، فضاهای خدماتی و سایر زیرساخت‌های موردنیاز فعالیت‌های پژوهشی است و بخش‌هایی از آن در سال ۱۳۸۵ به بهره‌برداری رسید.
این پژوهشگاه امروزه با ۴ پژوهشکده، ۱۲ گروه تخصصی، ۳۰ آزمایشگاه تحقیقاتی و بیش از ۴۳ عضو هیئت علمی تمام‌وقت، یکی از مراکز مهم پژوهشی کشور در حوزه شیمی و مهندسی شیمی محسوب می‌شود.
پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران در یک نگاه
- سال تأسیس: ۱۳۶۸
- ارتقا به پژوهشگاه: ۱۳۸۶
- نوع: پژوهشگاه وابسته به وزارت علوم
- مکان: تهران – پردیس تحقیقاتی چیتگر
- پژوهشکده‌ها: ۴ پژوهشکده تخصصی
- گروه‌ها: ۱۲ گروه تخصصی
- آزمایشگاه‌ها: ۳۰ آزمایشگاه پژوهشی
- اعضای هیئت علمی: بیش از ۴۳ نفر تمام‌وقت
- نقش ملی: همکاری با صنایع، اجرای پروژه‌های تولید نیمه‌صنعتی و تربیت پژوهشگران در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری
جایگاه علمی و دستاوردها
- انتشار بیش از ۴۰۰ مقاله علمی در مجلات معتبر بین‌المللی
- ارائه نتایج تحقیقات در بیش از ۴۲۰ سمینار و کنگره ملی و بین‌المللی
- اجرای پروژه‌های پژوهشی برای صنایع نفت، گاز، دارویی، شیمیایی و کشاورزی
- توسعه روش‌های سنتز مواد، کاتالیست‌ها و ترکیبات دارویی و نیمه‌صنعتی
- همکاری با انجمن شیمی ایران و انجمن مهندسی شیمی ایران
- ایجاد بستر ارتباط میان پژوهش و صنعت و پاسخ‌گویی به نیازهای تحقیقاتی صنایع
- انجام بیش از ۲۰۰ مورد مراجعه و درخواست صنعتی در سال
پژوهشکده‌ها و گروه‌ها
پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران دارای ۴ پژوهشکده تخصصی است:
- پژوهشکده فناوری‌های پاک
- پژوهشکده مهندسی شیمی و نفت
- پژوهشکده فناوری‌های نوین
- پژوهشکده توسعه فرآیندهای شیمیایی
این پژوهشکده‌ها زمینه انجام فعالیت‌های پژوهشی در حوزه‌هایی مانند شیمی، مهندسی شیمی، فناوری نانو، فرآیندهای شیمیایی، مواد اولیه، واکنش‌های شیمیایی و فناوری‌های نوین را فراهم می‌کنند.
پژوهش و نوآوری
پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با تمرکز هم‌زمان بر تحقیقات بنیادی، توسعه‌ای و کاربردی، بخش قابل توجهی از فعالیت خود را به حل مسائل علمی و صنعتی کشور اختصاص داده است. تنوع حوزه‌های پژوهشی این مجموعه امکان فعالیت در طیفی از موضوعات شیمیایی، مهندسی و فناورانه را فراهم کرده است.
زمینه‌های پژوهش برتر
- تحقیقات بنیادی و توسعه مرزهای دانش
- فرآیندهای مهندسی شیمی شامل جداسازی، مدل‌سازی، کاتالیست‌ها و بیوتکنولوژی
- فرآوری مواد اولیه صنعتی و کانی‌ها
- توسعه فناوری نانو و سنتز ترکیبات نانویی
- شیمی کشاورزی و تولید کود و مواد موردنیاز بخش کشاورزی
- سنتز انواع کاتالیزورها
- تولید مواد اولیه مورد استفاده در صنایع شیمیایی و دارویی
- افزایش ارزش افزوده مواد خام و منابع طبیعی کشور
- استخراج مواد مؤثره طبیعی و ترکیبات دارویی
- پژوهش در زمینه شیمی ارگانوسیلیکون و فناوری‌های مرتبط
- طراحی روش‌های سنتز و توسعه اختراعات و پتنت‌ها
- طراحی مولکولی برای تولید داروها و مواد صنعتی
- آنالیز کمی و کیفی مواد وارداتی
- توسعه روش‌ها و تکنیک‌های شناسایی و آنالیز مواد
- طراحی و ساخت واحدهای نیمه‌صنعتی بر مبنای نتایج تحقیقات
تحصیلات تکمیلی و آموزش
پژوهشگاه در کنار فعالیت‌های تحقیقاتی، در آموزش و تربیت نیروی متخصص در مقاطع تحصیلات تکمیلی نیز سابقه دارد.
- پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد از سال ۱۳۷۳
- ایجاد دوره دکتری شیمی در سال ۱۳۸۷
- راه‌اندازی دوره کارشناسی ارشد مهندسی شیمی در سال ۱۳۸۹
- تربیت بیش از ۱۲۵ فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد تا سال ۱۳۸۹
- همکاری با دانشگاه‌ها در زمینه تربیت پژوهشگران و متخصصان حوزه شیمی و مهندسی شیمی
رشته‌ها و مقاطع تحصیلی
فعالیت آموزشی پژوهشگاه عمدتاً در مقاطع تحصیلات تکمیلی و در حوزه‌های مرتبط با شیمی، مهندسی شیمی و فناوری‌های وابسته انجام می‌شود. مهم‌ترین رشته‌ها و زمینه‌های تحصیلی قابل بررسی عبارت‌اند از:
- شیمی
- شیمی آلی و سنتز ترکیبات
- شیمی تجزیه
- شیمی فیزیک
- شیمی معدنی
- مهندسی شیمی
- مهندسی فرآیند
- مهندسی نفت و حوزه‌های مرتبط
- فناوری‌های نانو
- کاتالیست و فرآیندهای کاتالیستی
- بیوتکنولوژی
- فناوری‌های پاک و فرآیندهای سبز
- مواد و فناوری‌های نوین
رشته‌ها و گرایش‌های قابل پذیرش ممکن است با توجه به ظرفیت پژوهشگاه، برنامه‌های آموزشی و فراخوان هر سال تغییر کنند.
همکاری‌های ملی و بین‌المللی
پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران در راستای توسعه ارتباطات علمی و پاسخ‌گویی به نیازهای صنعت، با دانشگاه‌ها، انجمن‌های علمی و مراکز پژوهشی و صنعتی همکاری می‌کند.
- برگزاری سمینارها و رویدادهای تخصصی
- تبادل پژوهشگران و متخصصان
- اجرای طرح‌های پژوهشی مشترک با مراکز علمی داخلی و خارجی
- همکاری با انجمن‌های علمی کشور
- ارائه خدمات پژوهشی، آزمایشگاهی و مشاوره‌ای به صنایع
- توسعه ارتباط میان پژوهشگران و بخش‌های صنعتی
بخش ارتباط با صنعت پژوهشگاه از سال ۱۳۷۶ فعالیت خود را آغاز کرده و با بیش از ۲۰۰ مراجعه صنعتی در سال، در شناسایی و حل مسائل تحقیقاتی صنایع نقش دارد. بیش از دو سوم این مراجعات مربوط به بخش خصوصی است.
دانشجویان بین‌المللی و رشته‌های قابل بررسی
با توجه به ماهیت تخصصی پژوهشگاه و فعالیت آن در حوزه‌های شیمی، مهندسی شیمی، مواد و فناوری‌های پیشرفته، دانشجویان بین‌المللی علاقه‌مند به تحصیل یا فعالیت پژوهشی می‌توانند رشته‌های مرتبط با این حوزه‌ها را بررسی کنند. پذیرش دانشجویان خارجی و ظرفیت رشته‌ها تابع مقررات پژوهشگاه و وزارت علوم و همچنین فراخوان هر دوره است.
- شیمی
- شیمی آلی و سنتز
- شیمی تجزیه
- شیمی فیزیک
- شیمی معدنی
- مهندسی شیمی
- مهندسی فرآیند
- مهندسی نفت و حوزه‌های مرتبط
- فناوری نانو
- کاتالیست و فرآیندهای شیمیایی
- بیوتکنولوژی
- مواد و فناوری‌های نوین
- فناوری‌های پاک و فرآیندهای سبز
امکانات و خدمات پژوهشی
- ۳۰ آزمایشگاه تخصصی و تحقیقاتی
- مرکز کامپیوتر و فناوری اطلاعات
- کتابخانه و مرکز اطلاع‌رسانی علمی
- کارگاه‌های تخصصی
- واحدهای آزمایشی و نیمه‌صنعتی
- مهمانسرا و فضاهای خدماتی و فرهنگی
- مرکز ارتباط با صنعت
- ارائه خدمات آزمایشگاهی و پژوهشی به صنایع
- زیرساخت‌های لازم برای اجرای پروژه‌های تحقیقاتی کاربردی
شهریه و بورسیه‌ها
پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران مانند دانشگاه‌های جامع، ساختار گسترده‌ای از دوره‌های کارشناسی ندارد و فعالیت آموزشی آن بیشتر بر مقاطع تحصیلات تکمیلی متمرکز است. رقم رسمی و به‌روز شهریه سالانه دانشجویان بین‌المللی در منابع عمومی پژوهشگاه به‌صورت مشخص منتشر نشده است؛ بنابراین ارقام زیر برآوردی هستند و برای اقدام نهایی باید با آخرین تعرفه و شرایط رسمی پژوهشگاه تطبیق داده شوند.
| مقطع تحصیلی | حدود شهریه سالانه (دلار) |
| کارشناسی | ارائه نمی‌شود |
| کارشناسی ارشد | حدود ۲٬۰۰۰ تا ۳٬۵۰۰ دلار |
| دکتری تخصصی | حدود ۳٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ دلار |
پذیرش دانشجو
پذیرش دانشجو در پژوهشگاه بر اساس ظرفیت آموزشی و پژوهشی، رشته‌های فعال و مقررات وزارت علوم انجام می‌شود. متقاضیان باید در هر دوره، فراخوان مربوط به رشته و مقطع موردنظر را بررسی کرده و مدارک تحصیلی و پژوهشی خود را مطابق شرایط اعلام‌شده ارائه کنند.
- بررسی فراخوان و رشته‌های دارای ظرفیت
- انتخاب رشته و مقطع تحصیلی
- ثبت درخواست و ارائه مدارک
- بررسی سوابق تحصیلی و پژوهشی
- شرکت در آزمون یا مصاحبه علمی، در صورت نیاز
- اعلام نتیجه پذیرش
- انجام مراحل ثبت‌نام و آغاز تحصیل
برای دانشجویان بین‌المللی نیز مدارک تحصیلی، الزامات زبان، شرایط پذیرش اتباع خارجی و سایر ضوابط باید مطابق آخرین مقررات پژوهشگاه و وزارت علوم بررسی شود.
چشم‌انداز آینده
- توسعه پژوهشکده‌ها و گسترش زمینه‌های تخصصی پژوهشی
- تقویت همکاری با صنایع شیمیایی، دارویی، نفت و گاز
- توسعه فناوری‌های پاک و فرآیندهای سبز
- افزایش ظرفیت تولید نیمه‌صنعتی و انتقال فناوری
- گسترش پژوهش‌های کاربردی و حل مسائل صنعت
- توسعه همکاری‌های علمی و پژوهشی داخلی و بین‌المللی
- تقویت جایگاه پژوهشگاه به‌عنوان مرجع علمی شیمی و مهندسی شیمی در ایران و منطقه