پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری (National Institute of Genetic Engineering and Biotechnology) یکی از مراکز تخصصی و پیشرو ایران در حوزه علوم زیستی و زیست‌فناوری است که در تهران فعالیت می‌کند. این پژوهشگاه با تمرکز بر توسعه دانش زیستی، مهندسی ژنتیک و فناوری‌های نوین، زمینه انجام پژوهش‌های بنیادی و کاربردی در حوزه‌هایی مانند پزشکی، کشاورزی، دارویی، صنعت و محیط زیست را فراهم کرده است. تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه فناوری‌های زیستی و پاسخ‌گویی به نیازهای علمی و فناورانه کشور از مهم‌ترین محورهای فعالیت این مجموعه محسوب می‌شود.
تاریخچه و جایگاه علمی
پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۶۶ و بر اساس مصوبه شورای گسترش آموزش عالی تأسیس شد. هدف از تأسیس این مجموعه، توسعه تحقیقات علمی و صنعتی، به‌ویژه پژوهش‌های کاربردی در حوزه علوم زیستی، و تربیت متخصصان و محققان موردنیاز کشور بود.
پژوهشگاه طی بیش از سه دهه فعالیت، به یکی از مراکز تخصصی مهم کشور در زمینه مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری تبدیل شده است. این مجموعه با بیش از ۲۰۰ نفر نیروی پژوهشی، اداری و خدماتی فعالیت می‌کند و همکاری با پژوهشگران و مراکز علمی داخلی و بین‌المللی را در دستور کار دارد.
پژوهشگاه همچنین در شبکه‌های علمی بین‌المللی حوزه زیست‌فناوری حضور دارد و نمایندگی یا ارتباط رسمی با نهادهایی از جمله ICGEB، FABA و TWAS را دنبال می‌کند.
پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری در یک نگاه
- سال تأسیس: ۱۳۶۶
- نوع: پژوهشگاه پژوهشی–صنعتی
- وابستگی: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران
- مکان: تهران، ایران
- اعضای هیئت علمی: حدود ۸۰ نفر
- دانشجویان تحصیلات تکمیلی: حدود ۱۰۰ دانشجوی کارشناسی ارشد و ۲۲۰ دانشجوی دکتری
- پژوهشکده‌ها و مراکز: ۳ پژوهشکده، ۱ مرکز رشد و مراکز تخصصی پژوهشی
- آزمایشگاه‌ها: ۱۲ آزمایشگاه تخصصی
- حوزه فعالیت: مهندسی ژنتیک، زیست‌فناوری پزشکی، کشاورزی، صنعتی و محیط زیست
پژوهشکده‌ها و مراکز وابسته
پژوهشگاه دارای سه پژوهشکده تخصصی است:
- پژوهشکده زیست‌فناوری کشاورزی
- پژوهشکده زیست‌فناوری پزشکی
- پژوهشکده زیست‌فناوری صنعت و محیط زیست
مراکز وابسته و تخصصی پژوهشگاه نیز شامل موارد زیر هستند:
- مرکز رشد زیست‌فناوری
- مرکز توسعه حیوانات مدل با روش کریسپر و تراریخت
- آزمایشگاه آنالیز مرکزی و دستگاهی
- آزمایشگاه تخصصی تشخیص محصولات تراریخته
- آزمایشگاه بیوانفورماتیک
- کلینیک تخصصی ویروسی و میکروبی
مجموعه آزمایشگاه‌های پژوهشگاه از زیرساخت‌های تخصصی موردنیاز برای انجام تحقیقات زیستی، ژنتیکی و زیست‌فناورانه برخوردار است و برخی از این خدمات با استانداردهای بین‌المللی ارائه می‌شوند.
مأموریت و فعالیت‌های پژوهشی
فعالیت‌های پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری بر توسعه دانش و فناوری‌های زیستی و تبدیل دستاوردهای علمی به کاربردهای عملی متمرکز است.
- انجام تحقیقات بنیادی و کاربردی در مرزهای دانش زیست‌فناوری
- تربیت پژوهشگران و متخصصان در حوزه‌های مختلف علوم زیستی
- توسعه فناوری‌های زیستی در زمینه‌های پزشکی، کشاورزی، دارویی و صنعتی
- انجام پژوهش‌های کاربردی برای پاسخ‌گویی به نیازهای کشور
- توسعه فناوری‌های نوین در زمینه مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری
- همکاری علمی با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی داخلی و خارجی
- دستیابی به دانش فنی و فناوری‌های موردنیاز برای افزایش خودکفایی علمی و فناورانه کشور
- حمایت از توسعه ایده‌های زیست‌فناورانه و تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی
رشته‌ها و مقاطع تحصیلی
با توجه به ساختار پژوهشی و تخصصی پژوهشگاه، فعالیت آموزشی آن عمدتاً در مقاطع تحصیلات تکمیلی و در رشته‌های مرتبط با زیست‌فناوری، مهندسی ژنتیک و علوم زیستی انجام می‌شود. مهم‌ترین زمینه‌های تحصیلی و پژوهشی قابل بررسی عبارت‌اند از:
- مهندسی ژنتیک
- زیست‌فناوری
- زیست‌فناوری پزشکی
- زیست‌فناوری کشاورزی
- زیست‌فناوری صنعتی
- زیست‌فناوری محیط زیست
- ژنتیک
- بیوشیمی
- میکروبیولوژی و علوم میکروبی
- زیست‌شناسی مولکولی
- بیوانفورماتیک
- علوم سلولی و مولکولی
- فناوری‌های مرتبط با تراریخت و ویرایش ژن
- حوزه‌های مرتبط با حیوانات مدل و فناوری CRISPR
رشته‌ها، گرایش‌ها و ظرفیت پذیرش در هر سال می‌تواند بر اساس برنامه‌های آموزشی و پژوهشی پژوهشگاه و نیاز پژوهشکده‌ها تغییر کند.
پژوهش و نوآوری
پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری بخش مهمی از فعالیت خود را به توسعه فناوری‌های نوین زیستی و انجام تحقیقات کاربردی اختصاص داده است. وجود پژوهشکده‌های تخصصی و آزمایشگاه‌های مجهز، امکان فعالیت در طیف گسترده‌ای از موضوعات زیست‌فناورانه را فراهم می‌کند.
- تحقیقات در مهندسی ژنتیک و زیست‌شناسی مولکولی
- توسعه فناوری‌های زیست‌فناوری پزشکی
- پژوهش در زمینه زیست‌فناوری کشاورزی
- توسعه کاربردهای زیست‌فناوری در صنایع
- تحقیقات مرتبط با محیط زیست
- توسعه روش‌های تشخیص و شناسایی محصولات تراریخته
- استفاده از فناوری‌های ویرایش ژن و روش CRISPR
- توسعه بیوانفورماتیک و روش‌های محاسباتی در علوم زیستی
- توسعه فناوری‌های مرتبط با حیوانات مدل
- حمایت از تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی
دانشجویان بین‌المللی و رشته‌های قابل بررسی
دانشجویان بین‌المللی علاقه‌مند به ادامه تحصیل یا فعالیت پژوهشی در حوزه علوم زیستی می‌توانند با توجه به زمینه تخصصی خود، رشته‌ها و پژوهشکده‌های مرتبط با مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری را بررسی کنند. ماهیت پژوهش‌محور پژوهشگاه باعث می‌شود حوزه‌های تحصیلات تکمیلی و فعالیت‌های تحقیقاتی اهمیت ویژه‌ای داشته باشند.
- مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری
- زیست‌فناوری پزشکی
- زیست‌فناوری کشاورزی
- زیست‌فناوری صنعتی
- زیست‌فناوری محیط زیست
- ژنتیک
- زیست‌شناسی مولکولی
- بیوشیمی
- میکروبیولوژی
- بیوانفورماتیک
- علوم سلولی و مولکولی
- ویرایش ژن و فناوری CRISPR
- فناوری‌های تراریخت و حیوانات مدل
شرایط پذیرش دانشجویان بین‌المللی، رشته‌های دارای ظرفیت و مقاطع قابل پذیرش باید بر اساس آخرین فراخوان پژوهشگاه و مقررات وزارت علوم بررسی شود.
امکانات و خدمات پژوهشی
- ۱۲ آزمایشگاه تخصصی
- آزمایشگاه آنالیز مرکزی و دستگاهی
- آزمایشگاه تخصصی تشخیص محصولات تراریخته
- آزمایشگاه بیوانفورماتیک
- کلینیک تخصصی ویروسی و میکروبی
- مرکز رشد زیست‌فناوری
- مرکز توسعه حیوانات مدل
- امکانات انجام تحقیقات ژنتیکی و زیست‌فناورانه
- زیرساخت‌های موردنیاز اجرای پروژه‌های پژوهشی و کاربردی
- بستر همکاری با دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و صنایع
همکاری‌های ملی و بین‌المللی
پژوهشگاه در کنار فعالیت‌های داخلی، ارتباطات علمی خود را با برخی سازمان‌ها و شبکه‌های بین‌المللی حوزه زیست‌فناوری نیز توسعه داده است.
- نمایندگی رسمی ICGEB وابسته به سازمان ملل متحد
- عضویت در فدراسیون انجمن‌های بیوتکنولوژی آسیا و اقیانوسیه (FABA)
- ارتباط با آکادمی علوم کشورهای در حال توسعه (TWAS)
- همکاری با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی داخلی و بین‌المللی
- مشارکت در پروژه‌ها و برنامه‌های علمی حوزه زیست‌فناوری
شهریه و بورسیه‌ها
پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری ماهیت پژوهشی و تخصصی دارد و بخش اصلی فعالیت آموزشی آن به تحصیلات تکمیلی اختصاص یافته است. شهریه رسمی و به‌روز دانشجویان بین‌المللی برای تمامی مقاطع در منابع عمومی به‌صورت یک جدول جامع اعلام نشده است؛ بنابراین ارقام زیر برآورد تقریبی هستند و برای اقدام نهایی باید با آخرین تعرفه و مقررات پژوهشگاه تطبیق داده شوند.
| مقطع تحصیلی | حدود شهریه سالانه (دلار) |
| کارشناسی | ارائه نمی‌شود |
| کارشناسی ارشد | حدود ۲٬۰۰۰ تا ۳٬۵۰۰ دلار |
| دکتری تخصصی | حدود ۳٬۰۰۰ تا ۵٬۵۰۰ دلار |
توجه: مبالغ جدول رسمی نیستند و در صورت انتشار تعرفه رسمی برای دانشجویان بین‌المللی باید با ارقام اعلام‌شده از سوی پژوهشگاه جایگزین شوند. همچنین امکان دریافت کمک‌هزینه، حمایت پژوهشی یا بورسیه باید بر اساس فراخوان و مقررات هر دوره بررسی شود.
پذیرش دانشجو
پذیرش دانشجو در پژوهشگاه با توجه به ظرفیت‌های آموزشی و پژوهشی، رشته‌های فعال و مقررات وزارت علوم انجام می‌شود. متقاضیان باید آخرین فراخوان مربوط به رشته و مقطع موردنظر را بررسی کرده و مدارک علمی و تحصیلی خود را مطابق شرایط اعلام‌شده ارائه کنند.
- بررسی فراخوان و رشته‌های دارای ظرفیت
- انتخاب رشته و مقطع تحصیلی
- ثبت درخواست و ارسال مدارک
- بررسی سوابق تحصیلی و پژوهشی
- شرکت در آزمون یا مصاحبه علمی، در صورت نیاز
- اعلام نتیجه پذیرش
- انجام مراحل ثبت‌نام و آغاز فعالیت آموزشی و پژوهشی
برای متقاضیان بین‌المللی، مدارک تحصیلی، الزامات زبان، شرایط پذیرش اتباع خارجی و سایر مقررات باید پیش از اقدام از مراجع رسمی پژوهشگاه و وزارت علوم بررسی شود.
چشم‌انداز و اهداف آینده
- تبدیل شدن به مرجع علمی و پژوهشی زیست‌فناوری در ایران و منطقه
- توسعه پژوهش‌های نوآورانه و میان‌رشته‌ای در علوم زیستی
- گسترش همکاری‌های علمی و پژوهشی بین‌المللی
- مشارکت بیشتر در پروژه‌ها و شبکه‌های علمی جهانی
- توسعه فناوری‌های کاربردی در حوزه‌های پزشکی، کشاورزی، دارویی و محیط زیست
- تقویت ارتباط میان پژوهش، صنعت و بازار
- حمایت از تجاری‌سازی فناوری‌ها و دستاوردهای زیست‌فناورانه
- تربیت پژوهشگران توانمند و کمک به توسعه علمی و اقتصادی پایدار کشور