دانشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی یکی از مراکز آموزش عالی تخصصی جمهوری اسلامی ایران است که مأموریت اصلی آن بر آموزش و تربیت نیروهای راهبردی، توسعه دانش در حوزه‌های دفاع ملی، امنیت ملی، حکمرانی و مدیریت راهبردی و انجام پژوهش‌های سطح کلان متمرکز شده است.
این دانشگاه در تهران مستقر است و از نظر سازمانی در تابعیت ستاد کل نیروهای مسلح قرار دارد. بر اساس اساسنامه مصوب سال ۱۴۰۲، دانشگاه دارای شخصیت حقوقی و مالی مستقل است و مقررات آموزشی و پژوهشی آن در چارچوب ضوابط ستاد کل نیروهای مسلح تصویب می‌شود. (Nezamat)
دانشگاه عالی دفاع ملی با دانشگاه‌های عمومی کشور از نظر ساختار پذیرش و مخاطبان تفاوت دارد و بخش قابل توجهی از دوره‌های آن برای فرماندهان، مدیران ارشد، کارشناسان راهبردی و نیروهای منتخب سازمان‌های لشکری و کشوری طراحی شده است.
تاریخچه و جایگاه علمی
پیشینه شکل‌گیری دانشگاه عالی دفاع ملی به توسعه آموزش‌های عالی راهبردی در ساختار نیروهای مسلح ایران بازمی‌گردد. این مجموعه در ابتدا با مأموریت آموزش علوم و مطالعات راهبردی فعالیت می‌کرد و در ادامه ساختار آن توسعه یافت.
در اساسنامه جدید دانشگاه که در سال ۱۴۰۲ تصویب شده، مأموریت‌های آن در حوزه‌هایی مانند دفاع ملی و همه‌جانبه، امنیت ملی، حکمرانی و مدیریت راهبردی تعریف شده است. همچنین دانشگاه به‌عنوان مرجع نظریه‌پردازی، نقد و نوآوری در حوزه‌های نظامی، دفاعی، امنیتی، حکمرانی و مدیریت راهبردی در سطح نیروهای مسلح و کشور تعریف شده است. (Nezamat)
ساختار دانشگاه تنها به آموزش محدود نیست و بخش قابل توجهی از فعالیت آن به پژوهش‌های راهبردی و تولید دانش و اسناد مورد نیاز در حوزه‌های مأموریتی دانشگاه اختصاص دارد.
معرفی دانشگاه در یک نگاه
- نام: دانشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی
- نام انگلیسی: Supreme National Defense University and Strategic Research
- نوع: دانشگاه تخصصی دولتی
- وابستگی سازمانی: ستاد کل نیروهای مسلح
- شهر: تهران
- محل استقرار مرکز اصلی: تهران
- حوزه‌های اصلی فعالیت: دفاع ملی، امنیت ملی، حکمرانی و مدیریت راهبردی
- مقاطع اصلی: تحصیلات تکمیلی و دوره‌های تخصصی راهبردی
- دانشکده‌های اصلی: دفاع ملی، امنیت ملی و مدیریت راهبردی
- مدرسه تخصصی: مدرسه حکمرانی
- مرکز مرتبط با دانشجویان خارجی: مرکز راهبری دانشجویان خارجی
- واحدهای پژوهشی: پژوهشکده‌های دفاع ملی، امنیت ملی، مدیریت راهبردی، سایبری و علوم نوپدید
- مدت فعالیت: نامحدود
- ساختار پژوهشی: پژوهشکده‌ها، مراکز آینده‌پژوهی و مراکز تحلیل محیط و نوآوری
بر اساس اساسنامه سال ۱۴۰۲، ساختار آموزشی دانشگاه شامل دانشکده‌های دفاع ملی، امنیت ملی و مدیریت راهبردی، مدرسه حکمرانی و مرکز راهبری دانشجویان خارجی است. (Nezamat)
جایگاه علمی و دستاوردها
ماهیت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی با دانشگاه‌های عمومی متفاوت است. این دانشگاه بیشتر بر تولید و توسعه دانش راهبردی در سطوح عالی مدیریتی و حکمرانی تمرکز دارد.
موضوعات مورد مطالعه در دانشگاه می‌تواند حوزه‌هایی مانند سیاست دفاعی، امنیت ملی، مدیریت راهبردی، حکمرانی، آینده‌پژوهی، مطالعات راهبردی و علوم نوپدید را دربرگیرد.
اساسنامه دانشگاه، این مجموعه را مرجع عالی نظریه‌پردازی، نقد و نوآوری در حوزه‌های نظامی، دفاعی، امنیتی، حکمرانی و مدیریت راهبردی در سطح نیروهای مسلح و کشور معرفی می‌کند. (Nezamat)
همچنین دانشگاه دارای پژوهشکده‌هایی در زمینه دفاع ملی، امنیت ملی، مدیریت راهبردی، سایبری و علوم نوپدید است و مراکزی مانند مرکز آینده‌پژوهی و مرکز تحلیل محیط و رشد و نوآوری نیز در ساختار پژوهشی آن قرار دارند. (Nezamat)
دانشکده‌ها و واحدهای آموزشی
دانشکده دفاع ملی
دانشکده دفاع ملی یکی از محورهای اصلی فعالیت آموزشی دانشگاه است و بر مطالعه مسائل مرتبط با دفاع ملی و راهبردهای دفاعی تمرکز دارد.
موضوعات آموزشی و پژوهشی این بخش در سطح راهبردی تعریف می‌شوند و بیشتر برای افرادی طراحی شده‌اند که در آینده یا در حال حاضر مسئولیت‌های مدیریتی و راهبردی دارند.
دانشکده امنیت ملی
این دانشکده به موضوعات مرتبط با امنیت ملی و مطالعات راهبردی امنیتی می‌پردازد.
حوزه‌هایی مانند تحلیل مسائل امنیتی، سیاست‌گذاری امنیتی و مطالعات راهبردی در چارچوب مأموریت‌های دانشگاه قرار می‌گیرند.
دانشکده مدیریت راهبردی
مدیریت راهبردی یکی دیگر از محورهای اصلی دانشگاه است. این دانشکده بر آموزش و پژوهش در زمینه مدیریت کلان، تصمیم‌گیری راهبردی و مسائل مدیریتی در سطح ملی تمرکز دارد.
مدرسه حکمرانی
در ساختار جدید دانشگاه، مدرسه حکمرانی نیز به‌عنوان یکی از واحدهای آموزشی معرفی شده است. هدف این بخش مطالعه و آموزش موضوعات مرتبط با حکمرانی و مدیریت یکپارچه در سطح ملی است. (Nezamat)
مرکز راهبری دانشجویان خارجی
وجود مرکز راهبری دانشجویان خارجی در ساختار دانشگاه نشان‌دهنده توجه دانشگاه به برنامه‌های آموزشی و پژوهشی مرتبط با دانشجویان غیرایرانی است. (Nezamat)
پژوهش و نوآوری
پژوهش در دانشگاه عالی دفاع ملی بخش مهمی از مأموریت دانشگاه را تشکیل می‌دهد.
بر اساس اساسنامه، واحدهای پژوهشی دانشگاه شامل پژوهشکده‌های زیر هستند:
- پژوهشکده دفاع ملی
- پژوهشکده امنیت ملی
- پژوهشکده مدیریت راهبردی
- پژوهشکده سایبری و علوم نوپدید
- دفتر مکتب و اندیشه دفاعی ـ امنیتی
- مرکز آینده‌پژوهی
- مرکز تحلیل محیط و رشد و نوآوری
- دبیرخانه کمیته فرادستگاهی نظریه‌پردازی، نقد و مناظره
این ساختار نشان می‌دهد که فعالیت پژوهشی دانشگاه صرفاً به آموزش دانشگاهی محدود نیست و تولید دانش راهبردی و مطالعات آینده‌نگر نیز در مأموریت آن قرار دارد. (Nezamat)
امکانات و زیرساخت‌ها
به دلیل ماهیت تخصصی و سازمانی دانشگاه، جزئیات کامل بسیاری از امکانات آن به شکل عمومی منتشر نشده است. بااین‌حال ساختار رسمی دانشگاه وجود بخش‌های آموزشی، پژوهشی، دانشجویی و پشتیبانی را تأیید می‌کند.
از جمله زیرساخت‌های قابل اشاره می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- دانشکده‌های تخصصی
- مراکز پژوهشی و پژوهشکده‌ها
- کتابخانه و منابع علمی
- فضاهای آموزشی و پژوهشی
- مراکز مطالعات راهبردی
- زیرساخت‌های مرتبط با آینده‌پژوهی
- مراکز نوآوری و تحلیل محیط
- خدمات مرتبط با دانشجویان خارجی
- امکانات رفاهی و دانشجویی
اطلاعات دقیق درباره ظرفیت خوابگاه، امکانات رفاهی، آزمایشگاه‌ها و جزئیات خدمات دانشجویی باید مستقیماً از دانشگاه دریافت شود؛ زیرا اطلاعات عمومی منتشرشده درباره این موارد محدود است.
زندگی دانشجویی در شهر تهران
تهران، محل استقرار دانشگاه عالی دفاع ملی، بزرگ‌ترین شهر ایران و مرکز سیاسی، اقتصادی، علمی و اداری کشور است. قرار گرفتن دانشگاه در تهران باعث دسترسی دانشجویان به مجموعه گسترده‌ای از دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، کتابخانه‌ها، سازمان‌های دولتی و مراکز علمی می‌شود.
از سوی دیگر، تهران یکی از گران‌ترین شهرهای ایران از نظر هزینه مسکن و زندگی روزمره است. هزینه زندگی دانشجو به محل اقامت، نوع مسکن، حمل‌ونقل و سبک زندگی وابستگی زیادی دارد.
شبکه مترو، اتوبوس‌های تندرو و تاکسی‌های شهری امکان جابه‌جایی در بخش‌های مختلف شهر را فراهم می‌کنند. تهران همچنین دارای فرودگاه بین‌المللی امام خمینی است که برای دانشجویان خارجی اهمیت ویژه‌ای دارد.
از نظر فرهنگی نیز تهران مجموعه گسترده‌ای از موزه‌ها، مراکز فرهنگی، کتابخانه‌ها، سینماها و مراکز علمی را در خود جای داده است.
دانشجویان بین‌المللی
دانشگاه عالی دفاع ملی دارای ساختار مشخصی برای راهبری دانشجویان خارجی است. طبق گزارش منتشرشده درباره سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴، این دانشگاه پذیرای حدود ۳۰۰ دانشجوی غیرایرانی از ۱۲ کشور در سطح دکتری تخصصی و دوره دفاع ملی بوده است. (رسانه خبری ایران من)
پذیرش دانشجویان خارجی در این دانشگاه با توجه به ماهیت تخصصی آن، مانند پذیرش عادی در دانشگاه‌های عمومی ایران نیست و به روابط و سیاست‌های آموزشی و بین‌المللی دانشگاه و نهادهای مربوط وابسته است.
برای متقاضیان خارجی، موارد زیر باید پیش از اقدام بررسی شود:
- کشور و تابعیت متقاضی
- رشته و دوره مورد نظر
- شرایط علمی
- مدارک تحصیلی
- شرایط پذیرش بین‌المللی
- زبان دوره
- شرایط اقامت و ویزای تحصیلی
- هزینه‌های احتمالی تحصیل و خدمات
دانشگاه برای دانشجویان خارجی امکانات آموزشی و رفاهی ویژه‌ای در چارچوب دانشکده و مرکز مربوط به دانشجویان بین‌المللی در نظر گرفته است. (رسانه خبری ایران من)
رشته‌ها و مقاطع تحصیلی
دانشگاه عالی دفاع ملی عمدتاً بر دوره‌های تخصصی و تحصیلات تکمیلی تمرکز دارد و ساختار آن با دانشگاه‌های معمولی که طیف گسترده‌ای از دوره‌های کارشناسی ارائه می‌کنند متفاوت است.
بر اساس اساسنامه جدید، دانشگاه می‌تواند دوره‌های آموزشی طولی و عرضی را در حوزه‌های دفاع و امنیت ملی، حکمرانی و مدیریت راهبردی برگزار کند. دوره‌های طولی می‌توانند در سطح دکتری رسمی و داخلی و دوره‌های دفاع ملی یا علوم راهبردی باشند. دوره‌های عرضی نیز شامل دوره‌های پسادکتری، توانمندسازی و دوره‌های مورد نیاز سازمان‌های لشکری و کشوری می‌شوند. (Nezamat)
حوزه‌های اصلی آموزشی
دفاع ملی
- مطالعات دفاع ملی
- علوم راهبردی دفاع
- مدیریت و سیاست‌گذاری دفاعی
امنیت ملی
- مطالعات امنیت ملی
- مسائل راهبردی امنیتی
- سیاست‌گذاری و مدیریت امنیتی
مدیریت راهبردی
- مدیریت راهبردی
- تصمیم‌گیری کلان
- سیاست‌گذاری و مدیریت سازمانی در سطح راهبردی
حکمرانی
- حکمرانی
- مدیریت یکپارچه ملی
- سیاست‌گذاری عمومی و راهبردی
لازم است توجه شود که عنوان دقیق رشته‌ها و گرایش‌های قابل پذیرش در هر سال می‌تواند تغییر کند و باید بر اساس دفترچه و اطلاعیه همان دوره بررسی شود.
شهریه و بورسیه‌ها
دانشگاه عالی دفاع ملی از نظر شهریه با دانشگاه‌های معمولی کشور تفاوت دارد. اطلاعات عمومی موجود درباره پذیرش داخلی نشان می‌دهد که دوره‌های این دانشگاه عمدتاً در قالب مأموریت‌های سازمانی و برای نیروهای معرفی‌شده برگزار می‌شوند و برخی منابع آموزشی نیز تحصیل در دوره‌های داخلی را بدون شهریه اعلام کرده‌اند. (ایران تحصیل)
با این حال، برای دانشجویان بین‌المللی نرخ عمومی و رسمی شهریه سالانه به دلار که برای همه رشته‌ها و دوره‌ها قابل استناد باشد، در منابع عمومی بررسی‌شده منتشر نشده است. بنابراین از اعلام یک عدد ساختگی به‌عنوان شهریه قطعی خودداری می‌شود.
حدود هزینه تحصیل
| مقطع / دوره | حدود شهریه سالانه برای دانشجوی بین‌المللی |
| دوره‌های داخلی | حدود ۰ دلار در دوره‌های مشمول آموزش سازمانی |
| دکتری تخصصی | مبلغ عمومی رسمی منتشر نشده است |
| دوره دفاع ملی | مبلغ عمومی رسمی منتشر نشده است |
| دوره‌های کوتاه‌مدت و تخصصی | بسته به نوع دوره و توافق مربوطه |
نکته مهم: در مورد دانشجویان خارجی، شرایط مالی ممکن است بر اساس کشور متبوع، نوع برنامه، نحوه معرفی دانشجو و توافق‌های بین‌المللی متفاوت باشد. بنابراین نمی‌توان رقم مشخصی مانند ۲٬۰۰۰ یا ۵٬۰۰۰ دلار را بدون منبع رسمی به‌عنوان شهریه دانشگاه اعلام کرد.
همچنین پذیرش حدود ۳۰۰ دانشجوی خارجی از ۱۲ کشور در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ نشان می‌دهد که برنامه‌های بین‌المللی دانشگاه فعال است، اما این موضوع به‌تنهایی به معنی وجود یک نرخ شهریه عمومی و یکسان برای همه دانشجویان خارجی نیست. (رسانه خبری ایران من)
فرآیند پذیرش
پذیرش دانشجویان داخلی
پذیرش دانشگاه عالی دفاع ملی با دانشگاه‌های عادی کشور تفاوت دارد. بخش قابل توجهی از متقاضیان از سوی سازمان‌های لشکری یا کشوری معرفی می‌شوند و شرایط اختصاصی دانشگاه را باید داشته باشند.
برای نمونه، در دستورالعمل پذیرش دکتری تخصصی، داشتن مدرک کارشناسی ارشد مورد تأیید وزارت علوم یا مدرک داخلی نیروهای مسلح از شروط ورود به دوره‌های بالاتر از کارشناسی ارشد اعلام شده است. (Nezamat)
در یک دفترچه پذیرش دکتری تخصصی نیز فرآیند پذیرش شامل آزمون اختصاصی و مراحل ارزیابی و مصاحبه عنوان شده است. تحصیل پذیرفته‌شدگان این دوره‌ها تمام‌وقت است و برای افراد معرفی‌شده، سازمان مربوطه باید امکان ادامه تحصیل تمام‌وقت را فراهم کند. (پایگاه اطلاع رسانی دکتری تخصصی ایران)
مدارک مورد نیاز
در اطلاعیه ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴، مدارکی مانند موارد زیر درخواست شده است:
- اصل دانشنامه کارشناسی و کارشناسی ارشد
- ریزنمرات تحصیلی
- مدارک هویتی
- عکس
- فرم‌های مربوط به ثبت‌نام
- تعهدنامه‌های مورد نیاز
جزئیات مدارک بر اساس مقطع و نوع پذیرش متفاوت است. (Khabar Farsi)
پذیرش دانشجویان بین‌المللی
پذیرش دانشجویان خارجی مسیر متفاوتی دارد و بر اساس ظرفیت، برنامه‌های بین‌المللی و سیاست‌های دانشگاه انجام می‌شود.
بنابراین متقاضی خارجی باید پیش از ارسال مدارک، مستقیماً درباره موارد زیر استعلام کند:
- امکان پذیرش اتباع کشور متقاضی
- دوره و رشته قابل ارائه
- مدرک تحصیلی مورد نیاز
- زبان آموزش
- مدارک هویتی و تحصیلی
- نحوه ارزیابی علمی
- هزینه تحصیل و خدمات
- خوابگاه و امکانات اقامتی
- فرآیند دریافت پذیرش
- مراحل دریافت ویزا و اقامت
چشم‌انداز آینده
دانشگاه عالی دفاع ملی در ساختار آموزش عالی ایران جایگاهی تخصصی دارد و مأموریت آن بیشتر بر تربیت مدیران و نیروهای راهبردی و تولید دانش در سطح کلان متمرکز است تا آموزش عمومی دانشگاهی.
بازنگری اساسنامه در سال ۱۴۰۲، توسعه ساختارهای پژوهشی در حوزه‌هایی مانند امنیت، دفاع، مدیریت راهبردی، سایبری و علوم نوپدید و ایجاد مدرسه حکمرانی، نشان‌دهنده گسترش حوزه‌های فعالیت دانشگاه است. (Nezamat)
گسترش برنامه‌های بین‌المللی و حضور دانشجویانی از کشورهای مختلف نیز بخش دیگری از مسیر توسعه دانشگاه محسوب می‌شود. در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ حدود ۳۰۰ دانشجوی غیرایرانی از ۱۲ کشور در دانشگاه حضور داشتند. (رسانه خبری ایران من)
در مجموع، دانشگاه عالی دفاع ملی را باید یک مرکز تخصصی آموزش عالی و پژوهش راهبردی دانست که تمرکز اصلی آن بر دفاع ملی، امنیت ملی، حکمرانی و مدیریت راهبردی است و شرایط پذیرش، رشته‌ها و هزینه‌های آن با دانشگاه‌های عمومی ایران تفاوت دارد.